Gdzie urodził się Arystoteles? Poznaj korzenie wielkiego filozofa

Pytanie o miejsce urodzenia Arystotelesa ma prostą odpowiedź, ale kryje się za nią sporo ciekawych szczegółów. Arystoteles przyszedł na świat w 384 r. p.n.e. w Stagirze, niewielkim greckim mieście na Półwyspie Chalcydyckim. Od tej nazwy dostał przydomek Stagiryta. Poniżej opisano miasto, rodzinę filozofa, jego dzieciństwo i życie prywatne. Jest też krótki fragment o tym, jak Stagira wygląda dzisiaj.

Gdzie urodził się Arystoteles?

Arystoteles urodził się w 384 r. p.n.e. w greckim mieście Stagira na Półwyspie Chalcydyckim. Od miejsca urodzenia nazywano go Stagirytą, i ten przydomek towarzyszy mu w podręcznikach do dziś.

Opisy położenia Stagiry różnią się w zależności od źródła. Jedne mówią o Tracji, inne o Macedonii. Jedno z opracowań podaje, że urodził się w położonej w Tracji Stagirze. Inne umieszcza jego narodziny na północnym wschodzie Grecji, w Macedonii. Jeszcze inne źródła piszą o „półwyspie trackim”. Chodzi o to samo miejsce. Dawne nazewnictwo geograficzne tego rejonu było płynne, a dzisiaj wskazuje się po prostu Chalkidiki w północnej Grecji.

Stagira leży na Półwyspie Chalcydyckim, a Arystoteles urodził się w niej w 384 r. p.n.e.

Stagira – jakie to było miasto

Stagira leżała na wschód od Macedonii, na wybrzeżu Morza Egejskiego. Nie należała do Grecji właściwej, czyli nie leżała na Peloponezie, ale była miastem greckim. Kolonistów przyciągało to wybrzeże. Dlatego jedno ze źródeł opisuje je jako teren zamieszkiwany przez greckich emigrantów.

Co do założycieli wersje są dwie. Jedno opracowanie podaje, że miasto powstało w VII w. p.n.e. i założyli je Jonowie osiadli w Azji Mniejszej. Angielskojęzyczne źródło podaje rok 655 p.n.e. i wskazuje osadników z wyspy Andros. Data w obu wersjach jest podobna, różni się tylko pochodzenie kolonistów.

Polityka też miała wpływ na życie w mieście. Po wojnie peloponeskiej jońskie miasta w Azji Mniejszej, do których zaliczano również Stagirę, musiały uznać hegemonię Sparty. Stagira długo opierała się Filipowi Macedońskiemu, ale w końcu została przez niego pokonana.

Rodzice Arystotelesa – lekarska tradycja

Oboje rodzice filozofa wywodzili się z rodzin lekarskich. Matka nazywała się Fajstyda, a ojciec, lekarz na dworze króla Macedonii Amyntasa II, miał na imię Nikomach. Imię matki pojawia się w różnych zapisach. Spotkać można Phaestis, Faistis albo Fajstiadę. W jednym z opracowań została nazwana położną o lekarskim rodowodzie.

Wiedzę medyczną w tej rodzinie przekazywano z pokolenia na pokolenie. Ta tradycja jest często przywoływana jako wyjaśnienie późniejszego zainteresowania Arystotelesa przyrodą i obserwacją świata. Źródła, na których oparto ten tekst, nie rozwijają jednak tego wątku. Pozostaje to więc interpretacja, nie udokumentowany fakt.

Praca ojca miała też wpływ na dzieciństwo. Z tego powodu Arystoteles przez kilka lat mieszkał w stolicy Macedonii.

Dzieciństwo i opiekun z Atarneus

Młody Arystoteles dość wcześnie został bez rodziców. Rodzice zmarli, gdy był jeszcze chłopcem, a opiekę przejęli krewni mieszkający w Azji Mniejszej. Wychowywał się pod pieczą męża swojej siostry, Proksenosa z myzyjskiego Atarneus. Inne opracowanie nazywa Proksenosa przyjacielem ojca. Relacje różnią się więc w szczegółach, ale zgadzają się co do miasta, w którym chłopiec dorastał.

Później Arystoteles odwdzięczył się tej rodzinie. Wychowywał Nikanora, syna swojego dawnego opiekuna.

Od Stagiry do Akademii Platona

W 367 r. p.n.e., mając siedemnaście lat, Arystoteles wyruszył do Aten i wstąpił do Akademii Platońskiej. Spędził tam dwadzieścia lat, najpierw jako student, potem jako wykładowca.

Kolejny ważny moment przypada na 343 r. p.n.e. Czterdziestoletni Arystoteles był już uznanym myślicielem. Filip II zaprosił go na swój dwór w Macedonii, żeby zajął się edukacją królewskiego syna i następcy tronu. Tym uczniem był Aleksander Wielki. Związki z Macedonią, które zaczęły się jeszcze w czasach pracy ojca u Amyntasa II, okazały się więc trwałe.

Akademia Platońska: 20 lat nauki i nauczania. Na dwór Filipa II Arystoteles trafił w wieku 40 lat.

Żona i dzieci Arystotelesa

Arystoteles był w dwóch długoletnich związkach. Na Lesbos poślubił Pytias, kuzynkę Hermiasza, zamordowanego w 341 r. przez Persów. Inne źródło określa ją jako siostrzenicę i adoptowaną córkę Hermiasa. Opisy pokrewieństwa nie są więc jednolite. Pewne jest, że Pytias była związana z Hermiasem, władcą, z którym Arystoteles utrzymywał kontakty.

Co do wieku małżonków również nie ma zgody. Jedno z opracowań podaje, że Arystoteles miał około 28 lat i poślubił młodszą o 10 lat Pytias. Inne umieszcza ślub w 343 r. p.n.e., gdy filozof miał czterdzieści lat. Przy tak rozbieżnych relacjach lepiej nie wskazywać dokładnej daty.

Para miała jedno dziecko, córkę, która również dostała imię Pytias. Żona Arystotelesa zmarła około dziesięciu lat po ślubie.

Filozof nie ożenił się ponownie, ale związał się z Herpyllis, która pochodziła z jego rodzinnego miasta. Herpyllis urodziła syna Nikomachosa. Chłopiec dostał imię po ojcu Arystotelesa. Gdy ojciec umierał, Nikomach był jeszcze małym dzieckiem. Zmarł jako młody człowiek.

  • Pytias – pierwsza żona, poślubiona na Lesbos
  • Pytias (córka) – jedyne dziecko z pierwszego związku
  • Herpyllis – partnerka z rodzinnych stron Arystotelesa
  • Nikomach – syn z drugiego związku, nazwany po dziadku
  • Nikanor – wychowanek, syn dawnego opiekuna

Ostatnie lata i śmierć

Arystoteles zmarł w Chalkis na Eubei. Według jednego z opracowań w tym mieście znajdował się majątek jego matki, a ostatnie dni spędził z drugą partnerką, synem i córką. Miał wtedy sześćdziesiąt trzy lata, a był to rok 322 p.n.e. To ten sam rok, w którym zmarł Demostenes. Przyczyną śmierci miała być choroba żołądka. To informacja z jednego, mniej szczegółowego opracowania, więc warto traktować ją z rezerwą.

Stagira dzisiaj

Dawne miasto Arystotelesa można zobaczyć do dziś. Ruiny leżą około 18 kilometrów na północny wschód od współczesnej wsi Stagira, tuż przy miejscowości Olimpiada. Widać pozostałości murów miejskich, budynków mieszkalnych i obiektów publicznych. Stanowisko archeologiczne jest dostępne dla zwiedzających i uchodzi za ważny punkt kulturowy regionu Chalkidiki.

Miejsce zostało zidentyfikowane stosunkowo niedawno. Karl Frederik Kinch prowadził badania Chalkidiki w 1886 roku i na podstawie starożytnych opisów wskazał lokalizację Stagiry.

Współczesna wieś Stagira powstała w innym miejscu. Leży na płaskowyżu na półwyspie Chalcydyckim, u stóp wzgórza Argirolofos. W czasach bizantyjskich nazywano ją Siderokafsia. Centralny kościół wsi zbudowano w 1814 roku. Administracyjnie należy do gminy Aristotelis w regionie Chalkidiki. Nazwa gminy nawiązuje do Arystotelesa.

Ruiny starożytnej Stagiry leżą około 18 km od dzisiejszej wsi o tej samej nazwie.

Skąd te rozbieżności w źródłach

Przy lekturze biografii Arystotelesa łatwo trafić na sprzeczne informacje. Dotyczą one imienia matki, pokrewieństwa Pytias z Hermiasem, wieku filozofa przy ślubie i tego, czy Stagira leżała w Tracji, czy w Macedonii. Wynika to z dystansu ponad dwóch tysięcy lat i z różnic w tradycji przekazu. Niezmienne pozostaje to, co najważniejsze. Urodził się w 384 r. p.n.e. w Stagirze, jako syn lekarza Nikomacha.