Gdy przyłożysz magnes do lodówki, przyciągnie się do niej. Gdy przyłożysz go do aluminiowej puszki albo miedzianej monety, nic się nie stanie. Za tę różnicę odpowiada ferromagnetyzm, czyli zjawisko, dzięki któremu działają silniki elektryczne, transformatory, głośniki i dyski twarde. W tym artykule krok po kroku wyjaśnię, czym jest ferromagnetyk, skąd biorą się jego niezwykłe właściwości i do czego się je wykorzystuje. Pokażę też, jak policzyć kilka prostych zadań z tego tematu.
Co to jest ferromagnetyk? Krótka definicja
Ferromagnetyk to materiał, który:
- silnie wzmacnia pole magnetyczne, w którym się znajduje (od kilkuset do nawet setek tysięcy razy),
- jest silnie przyciągany przez magnes,
- może zachować namagnesowanie po usunięciu zewnętrznego pola, czyli sam może stać się magnesem trwałym,
- traci te właściwości po przekroczeniu pewnej temperatury, zwanej temperaturą Curie.
Najbardziej znane ferromagnetyki to cztery pierwiastki: żelazo (Fe), kobalt (Co), nikiel (Ni) oraz w niskich temperaturach gadolin (Gd). Ferromagnetykami są też liczne stopy, np. stal, magnesy neodymowe czy alnico.
Słowo „ferromagnetyzm” pochodzi od łacińskiego ferrum – żelazo. To właśnie żelazo jest najpowszechniejszym przykładem tego zjawiska.
Krótkie przypomnienie: pole magnetyczne i wielkości, które opisują magnetyzm
Aby zrozumieć ferromagnetyzm, trzeba znać kilka podstawowych pojęć. Wprowadzę je po kolei.
Indukcja magnetyczna B i natężenie pola H
Pole magnetyczne opisujemy dwiema blisko powiązanymi wielkościami:
- natężenie pola magnetycznego \( H \) – mówi, jak silne pole wytwarzają prądy w cewkach i przewodach (jednostka: \( \mathrm{A/m} \)). Zależy tylko od prądu i geometrii układu, a nie od materiału wewnątrz,
- indukcja magnetyczna \( B \) – mówi, jakie pole faktycznie panuje w danym miejscu, łącznie z wkładem materiału (jednostka: tesla, \( \mathrm{T} \)).
W próżni obie wielkości łączy prosta zależność:
\[ B = \mu_{0} H \]
gdzie \( \mu_{0} = 4\pi \cdot 10^{-7}\ \mathrm{T\cdot m/A} \) to przenikalność magnetyczna próżni.
Namagnesowanie M
Materiał włożony w pole magnetyczne sam się „magnesuje”, czyli jego atomy porządkują swoje małe pola magnetyczne. Miarą tego uporządkowania jest namagnesowanie \( M \) (też w \( \mathrm{A/m} \)). Całkowitą indukcję w materiale opisuje wzór:
\[ B = \mu_{0}\,(H + M) \]
Pierwszy składnik, \( \mu_{0}H \), to pole „zewnętrzne”, wytworzone przez prąd. Drugi, \( \mu_{0}M \), to wkład samego materiału. W ferromagnetykach drugi składnik jest ogromny w porównaniu z pierwszym.
Podatność i przenikalność magnetyczna
Dla wielu materiałów namagnesowanie jest proporcjonalne do natężenia pola:
\[ M = \chi H \]
Współczynnik \( \chi \) to podatność magnetyczna. Łącząc oba wzory, otrzymujemy:
\[ B = \mu_{0}(1+\chi)H = \mu_{0}\mu_{r}H, \qquad \mu_{r} = 1+\chi \]
Wielkość \( \mu_{r} \) to względna przenikalność magnetyczna. Mówi, ile razy materiał wzmacnia pole magnetyczne w porównaniu z próżnią. Jest bezwymiarowa.
Trzy główne rodzaje magnetyzmu materii
Nie każda substancja reaguje na pole magnetyczne tak samo. Dla przejrzystości porównajmy trzy podstawowe grupy.
| Rodzaj materiału | Reakcja na pole | Względna przenikalność \( \mu_{r} \) | Przykłady |
|---|---|---|---|
| Diamagnetyk | Bardzo słabo odpychany od magnesu | nieco mniejsza od 1 (np. 0,99999) | miedź, złoto, woda, bizmut, grafit |
| Paramagnetyk | Bardzo słabo przyciągany | nieco większa od 1 (np. 1,00002) | aluminium, platyna, tlen, magnez |
| Ferromagnetyk | Silnie przyciągany, może się namagnesować trwale | od kilkuset do setek tysięcy | żelazo, kobalt, nikiel, stal |
Zwróć uwagę na skalę różnic. Dla diamagnetyków i paramagnetyków \( \mu_{r} \) różni się od jedności dopiero na piątym czy szóstym miejscu po przecinku. W ferromagnetykach wzmocnienie pola jest kolosalne. To dlatego codziennie spotykamy je w urządzeniach, a diamagnetyki i paramagnetyki wymagają bardzo czułych przyrządów, by w ogóle zauważyć ich reakcję na magnes.
Skąd bierze się ferromagnetyzm? Wyjaśnienie krok po kroku
Krok 1: Atom jako malutki magnes
Każdy elektron w atomie ma własny moment magnetyczny związany z jego spinem, czyli wewnętrzną właściwością kwantową, którą można sobie wyobrażać jako „wirowanie” elektronu. Dodatkowo ruch elektronu wokół jądra tworzy mały prąd i też daje wkład do magnetyzmu. Naturalną jednostką momentu magnetycznego jest magneton Bohra:
\[ \mu_{B} = \frac{e\hbar}{2m_{e}} \approx 9{,}27\cdot 10^{-24}\ \mathrm{J/T} \]
W większości atomów elektrony łączą się w pary o przeciwnych spinach, a ich momenty magnetyczne znoszą się nawzajem. Taki atom nie ma wypadkowego momentu magnetycznego (i stąd wynika diamagnetyzm).
Krok 2: Niesparowane elektrony
W atomach żelaza, kobaltu i niklu jest inaczej. Mają one niesparowane elektrony na podpowłoce 3d. Konfiguracja żelaza to \( 3d^{6}4s^{2} \). Sześć elektronów na podpowłoce d rozmieszcza się tak, że cztery z nich nie mają pary. Ich spiny są skierowane w tę samą stronę, więc atom żelaza ma wypadkowy moment magnetyczny, jest małym magnesikiem.
Samo posiadanie niesparowanych elektronów to jednak za mało. Wiele atomów ma niesparowane elektrony, a mimo to materiał nie jest ferromagnetykiem (są to wtedy zwykłe paramagnetyki). Potrzebny jest jeszcze krok trzeci.
Krok 3: Oddziaływanie wymienne – „współpraca” sąsiadów
W ferromagnetykach działa efekt czysto kwantowy, zwany oddziaływaniem wymiennym. Powoduje on, że sąsiednie atomy mają energetycznie korzystniej, gdy ich momenty magnetyczne są ustawione równolegle. Nie jest to zwykłe oddziaływanie magnes–magnes (jest ono znacznie słabsze), lecz skutek tego, jak elektrony „rozdzielają się” w przestrzeni zgodnie z zasadą Pauliego.
Wyobraź sobie klasę uczniów, w której każdy ma ochotę ustawić się tak samo jak sąsiad. Szybko powstają całe grupy ustawione jednakowo. Tak właśnie zachowują się atomy w ferromagnetyku.
Krok 4: Domeny magnetyczne (domeny Weissa)
Z oddziaływania wymiennego wynika, że w ferromagnetyku powstają mikroskopijne obszary, w których wszystkie momenty magnetyczne są ustawione tak samo. Nazywamy je domenami magnetycznymi (lub domenami Weissa). Typowa domena ma rozmiar od mikrometra do milimetra i zawiera biliony atomów.
Dlaczego więc kawałek żelaza nie zachowuje się jak magnes sam z siebie? Ponieważ domeny są ustawione w różnych kierunkach i ich pola się wzajemnie znoszą. Wypadkowe namagnesowanie jest bliskie zeru.
Co się dzieje, gdy przyłożymy zewnętrzne pole magnetyczne?
- Rosną domeny ustawione zgodnie z polem, kosztem domen ustawionych niekorzystnie (przesuwają się ścianki między domenami).
- Przy silniejszym polu całe domeny obracają się w kierunku pola.
- Gdy wszystkie domeny wskazują ten sam kierunek, materiał osiąga nasycenie. Dalej nie ma już czego porządkować.
To właśnie porządkowanie domen jest źródłem ogromnego wzmocnienia pola magnetycznego w ferromagnetykach.
Krzywa magnesowania i pętla histerezy
Najważniejszą „wizytówką” ferromagnetyka jest wykres zależności indukcji \( B \) od natężenia pola \( H \). Pokazuje on, jak materiał reaguje na narastające, a potem malejące pole.
Poniższy wykres jest schematyczny (kształt typowy, wartości umowne). Zielona krzywa to pierwsze namagnesowanie materiału, który wcześniej nie był namagnesowany. Czerwona i niebieska krzywa tworzą razem pętlę histerezy.
Legenda: zielona – krzywa pierwotnego namagnesowania, czerwona – gałąź przy rosnącym \( H \), niebieska – gałąź przy malejącym \( H \).
Jak czytać pętlę histerezy?
- Krzywa pierwotna (zielona) – zaczyna się w punkcie (0, 0), gdy materiał jest całkowicie rozmagnesowany. Początkowo \( B \) rośnie wolno, potem szybko, a w końcu się wypłaszcza. To jest nasycenie.
- Remanencja \( B_{r} \) – gdy zmniejszymy pole \( H \) do zera, indukcja nie spada do zera. Materiał pozostaje namagnesowany. Tak powstaje magnes trwały. Wartość \( B_{r} \) odczytujemy na osi pionowej.
- Koercja \( H_{c} \) – aby całkowicie rozmagnesować materiał, trzeba przyłożyć pole w przeciwnym kierunku. Jego wartość to natężenie koercji. Odczytujemy ją na osi poziomej.
- Histereza – słowo oznacza „opóźnienie”. Stan materiału zależy nie tylko od aktualnego pola, ale też od jego historii. Dla tej samej wartości \( H \) indukcja \( B \) może być różna, zależnie od tego, czy pole rosło, czy malało.
Straty energii na histerezę
Każde przemagnesowanie materiału po całej pętli kosztuje energię. Energia ta zamienia się w ciepło. Dla jednostki objętości materiału jest ona równa polu powierzchni pętli histerezy:
\[ w = \oint H\, dB \]
Dlatego w transformatorach i silnikach, gdzie pole zmienia się 50 razy na sekundę (w sieci energetycznej), stosuje się materiały o wąskiej pętli, aby grzały się jak najmniej.
Ferromagnetyki miękkie i twarde
| Cecha | Magnetycznie miękkie | Magnetycznie twarde |
|---|---|---|
| Pętla histerezy | wąska | szeroka |
| Koercja \( H_{c} \) | mała | duża |
| Namagnesowanie | łatwo je uzyskać i łatwo stracić | trudno je uzyskać, ale trwałe |
| Straty energii | małe | duże (przy przemagnesowywaniu) |
| Zastosowanie | rdzenie transformatorów, silników, elektromagnesy | magnesy trwałe, nośniki danych |
| Przykłady | żelazo miękkie, stal krzemowa, permaloj | magnesy neodymowe, alnico, magnesy samarowo-kobaltowe |
Temperatura Curie – kiedy ferromagnetyk przestaje być ferromagnetykiem
Ruch cieplny atomów psuje porządek magnetyczny. Im wyższa temperatura, tym silniejsze drgania, które „rozrzucają” momenty magnetyczne w różne strony. Po przekroczeniu pewnej temperatury krytycznej porządek domen zanika całkowicie. Ta temperatura to temperatura Curie, oznaczana \( T_{C} \).
Powyżej \( T_{C} \) materiał zachowuje się jak zwykły paramagnetyk. Jego podatność opisuje prawo Curie–Weissa:
\[ \chi = \frac{C}{T – T_{C}}, \qquad T \gt T_{C} \]
gdzie \( C \) to stała Curie zależna od materiału, a \( T \) to temperatura w kelwinach. Ze wzoru wynika, że gdy temperatura zbliża się do \( T_{C} \) od góry, podatność gwałtownie rośnie. Tuż przy przejściu materiał jest bardzo „chętny” do namagnesowania.
| Materiał | Temperatura Curie \( T_{C} \) [K] | Temperatura Curie [°C] |
|---|---|---|
| Kobalt (Co) | ok. 1388 | ok. 1115 |
| Żelazo (Fe) | ok. 1043 | ok. 770 |
| Nikiel (Ni) | ok. 627 | ok. 354 |
| Gadolin (Gd) | ok. 292 | ok. 19 |
Pamiętaj o przeliczaniu temperatur: \( T[\mathrm{K}] = t[^\circ\mathrm{C}] + 273{,}15 \). W obliczeniach z prawem Curie–Weissa zawsze używamy kelwinów.
Ciekawostka: gadolin ma temperaturę Curie około 19°C, a więc w temperaturze pokojowej jest już na granicy utraty ferromagnetyzmu. W chłodniejszym pomieszczeniu jest ferromagnetykiem, w cieplejszym – paramagnetykiem.
Przykłady ferromagnetyków
Pierwiastki
- Żelazo – najtańszy i najpowszechniejszy ferromagnetyk, podstawa stali i żeliwa.
- Nikiel – używany w stopach i jako powłoka ochronna, często w monetach i bateriach.
- Kobalt – składnik wysokotemperaturowych magnesów i stopów narzędziowych.
- Gadolin – ferromagnetyk poniżej ok. 19°C, wykorzystywany m.in. w badaniach nad chłodzeniem magnetycznym.
Stopy i związki
- Stal krzemowa (żelazo z kilkoma procentami krzemu) – rdzenie transformatorów i silników. Krzem zwiększa opór elektryczny i ogranicza straty.
- Permaloj (stop żelaza i niklu) – ekstremalnie wysoka przenikalność, stosowany do ekranowania pola magnetycznego.
- Alnico (aluminium, nikiel, kobalt, żelazo) – klasyczny magnes trwały, odporny na wysokie temperatury.
- Magnesy neodymowe (\( \mathrm{Nd_{2}Fe_{14}B} \)) – najsilniejsze powszechnie dostępne magnesy trwałe.
- Magnesy samarowo-kobaltowe – bardzo odporne na temperaturę i korozję.
Uwaga o ferrytach
Ferryty (np. w magnesach głośnikowych, rdzeniach cewek i zasilaczach) to materiały ceramiczne na bazie tlenków żelaza. Fizycznie są to ściśle biorąc ferrimagnetyki: ich atomy mają momenty skierowane przeciwnie, ale o różnej wielkości, więc nie znoszą się całkowicie. Zachowują się podobnie do ferromagnetyków i bywają z nimi potocznie łączone. Ich zaletą jest to, że prawie nie przewodzą prądu, co ogranicza straty przy wysokich częstotliwościach.
Zastosowania ferromagnetyków
1. Transformatory i silniki
Rdzeń transformatora wykonuje się z ferromagnetycznej stali krzemowej. Dzięki dużej wartości \( \mu_{r} \) niemal całe pole magnetyczne zostaje „uwięzione” w rdzeniu i skutecznie przenosi energię z jednego uzwojenia do drugiego. Rdzeń składa się z cienkich, izolowanych blach, co zmniejsza straty na prądy wirowe.
W silnikach i generatorach ferromagnetyczne rdzenie kierują i wzmacniają pole, co pozwala uzyskać duże siły przy niewielkich prądach.
2. Elektromagnesy
Cewka z prądem owinięta na żelaznym rdzeniu daje magnes setki razy silniejszy niż sama cewka. Elektromagnesy są w dźwigach do złomu, przekaźnikach, zamkach elektromagnetycznych, dzwonkach i rozruszniku samochodowym. Do tych zastosowań używa się materiałów magnetycznie miękkich, bo po wyłączeniu prądu elektromagnes powinien niemal całkowicie się „wyłączyć”.
3. Magnesy trwałe
Magnesy trwałe zrobione z ferromagnetyków magnetycznie twardych znajdziesz w:
- głośnikach i słuchawkach,
- silnikach pojazdów elektrycznych i dronów,
- generatorach turbin wiatrowych,
- zamknięciach drzwiczek szafek i lodówek,
- czujnikach położenia (np. w telefonach i samochodach).
4. Zapis danych
Tradycyjne dyski twarde (HDD) zapisują informację w postaci malutkich obszarów namagnesowanych w jednym z dwóch kierunków. Jeden kierunek oznacza „0”, drugi „1”. Taki zapis korzysta z remanencji: namagnesowanie pozostaje po wyłączeniu zasilania. Podobnie działały taśmy magnetofonowe i paski magnetyczne w kartach płatniczych.
5. Medycyna i badania naukowe
Tomografy rezonansu magnetycznego (MRI) wytwarzają silne pola, zwykle z użyciem nadprzewodzących cewek. Ferromagnetyczne elementy kształtują i ekranują te pola. Magnesy ferromagnetyczne są też stosowane w akceleratorach cząstek i spektrometrach masowych.
6. Ekranowanie magnetyczne
Materiały o bardzo dużej przenikalności (np. permaloj) „zasysają” linie pola magnetycznego. Obudowa z takiego materiału chroni czułe przyrządy (np. mikroskopy elektronowe) przed zewnętrznymi polami.
7. Transport
Pociągi maglev unoszą się nad torem dzięki silnym magnesom. Ferromagnetyczne elementy konstrukcyjne wzmacniają tam pole i pozwalają kierować siłą nośną oraz napędową.
Przykładowe zadania z rozwiązaniami
Zadanie 1. Jak bardzo żelazny rdzeń wzmacnia pole w cewce?
Długa cewka (solenoid) ma \( n = 1000 \) zwojów na metr i płynie w niej prąd \( I = 0{,}5\ \mathrm{A} \). Oblicz indukcję magnetyczną wewnątrz cewki: a) bez rdzenia, b) z rdzeniem ferromagnetycznym o względnej przenikalności \( \mu_{r} = 2000 \).
Krok 1. Natężenie pola w cewce zależy tylko od prądu i liczby zwojów na metr:
\[ H = nI = 1000 \cdot 0{,}5 = 500\ \mathrm{A/m} \]
Krok 2. Indukcja bez rdzenia (w powietrzu, w przybliżeniu jak w próżni):
\[ B_{0} = \mu_{0}H = 4\pi\cdot 10^{-7} \cdot 500 \approx 6{,}28\cdot 10^{-4}\ \mathrm{T} \]
Krok 3. Indukcja z rdzeniem:
\[ B = \mu_{0}\mu_{r}H = 2000 \cdot 6{,}28\cdot 10^{-4} \approx 1{,}26\ \mathrm{T} \]
Wynik: bez rdzenia pole wynosi ok. 0,63 mT, a z rdzeniem – ok. 1,26 T. Rdzeń wzmocnił pole 2000 razy.
Ważna uwaga: w rzeczywistości \( \mu_{r} \) nie jest stałe, bo zależy od \( H \) i od historii namagnesowania (patrz pętla histerezy). Przy zbliżaniu się do nasycenia rośnie wolniej. Dlatego wartość 1,26 T jest rozsądna (mieści się w typowych granicach nasycenia żelaza, ok. 2 T), ale przy większych prądach rdzeń przestałby wzmacniać pole proporcjonalnie.
Zadanie 2. Czy nikiel w temperaturze 400°C jest ferromagnetykiem?
Krok 1. Przeliczamy temperaturę na kelwiny:
\[ T = 400 + 273{,}15 \approx 673\ \mathrm{K} \]
Krok 2. Porównujemy z temperaturą Curie niklu \( T_{C} \approx 627\ \mathrm{K} \) (ok. 354°C).
Wniosek: \( T \gt T_{C} \), więc nikiel jest w tej temperaturze paramagnetykiem. Magnes przestałby go silnie przyciągać.
Zadanie 3. Jak zmienia się podatność żelaza powyżej temperatury Curie?
Załóżmy, że dla pewnego materiału stała Curie wynosi \( C = 2{,}0\ \mathrm{K} \), a \( T_{C} = 1000\ \mathrm{K} \) (to dane umowne, tylko do ćwiczenia). Porównaj podatność w temperaturach 1100 K i 1500 K.
Stosujemy prawo Curie–Weissa:
\[ \chi(1100\ \mathrm{K}) = \frac{2{,}0}{1100 – 1000} = 0{,}020 \]
\[ \chi(1500\ \mathrm{K}) = \frac{2{,}0}{1500 – 1000} = 0{,}0040 \]
Wniosek: im dalej od \( T_{C} \), tym podatność jest mniejsza. W miarę ogrzewania materiał coraz słabiej reaguje na pole magnetyczne. Podatność zwiększa się pięciokrotnie przy zbliżeniu temperatury do punktu Curie z 1500 K do 1100 K.
Proste doświadczenia, które możesz zrobić w domu
- Które przedmioty przyciąga magnes? Weź magnes (np. z lodówki) i sprawdź różne przedmioty: gwóźdź, spinacz, monetę, aluminiową folię, widelec ze stali nierdzewnej, klucz. Zapisz wyniki w tabelce. Zauważysz, że nie wszystkie metale są ferromagnetykami.
- Namagnesowanie gwoździa. Przesuń kilkadziesiąt razy magnes w jednym kierunku wzdłuż stalowego gwoździa (zawsze w tę samą stronę). Gwóźdź zacznie przyciągać drobne spinacze. Domeny w nim częściowo się uporządkowały. Uderzenie młotkiem lub podgrzanie gwoździa w płomieniu zaburzy ten porządek i namagnesowanie osłabnie.
- Utrata ferromagnetyzmu w wysokiej temperaturze. Pokazuje się to w szkolnych pracowniach: cienki nikiel lub specjalny stop o niskiej temperaturze Curie, podgrzewany, przestaje być przyciągany przez magnes. Po ostudzeniu przyciąganie wraca. Nie próbuj tego robić bez nadzoru nauczyciela. Wysoka temperatura jest niebezpieczna.
Najczęstsze nieporozumienia
- „Magnes przyciąga wszystkie metale.” Nieprawda. Przyciąga tylko ferromagnetyki (i bardzo słabo paramagnetyki). Aluminium, miedź, złoto i srebro nie reagują zauważalnie.
- „Stal nierdzewna jest zawsze niemagnetyczna.” Zależy od rodzaju stali. Stale austenityczne (np. 304) są praktycznie niemagnetyczne, a ferrytyczne i martenzytyczne są magnetyczne.
- „Ferromagnetyk to to samo co magnes.” Nie. Ferromagnetyk to materiał, który może się namagnesować. Nie każdy kawałek żelaza jest magnesem. Magnesem staje się dopiero, gdy domeny są uporządkowane w jednym kierunku.
- „Magnes trwały działa wiecznie.” Niezupełnie. Wysoka temperatura, silne uderzenia, wstrząsy i zewnętrzne pole przeciwne mogą go osłabić lub rozmagnesować.
- „Oddziaływanie wymienne to oddziaływanie magnetyczne między atomami.” Nie. To efekt kwantowy, związany z symetrią funkcji falowej elektronów i zasadą Pauliego. Jest znacznie silniejszy niż zwykłe oddziaływanie dipolowe między atomowymi magnesikami.
Podsumowanie – co warto zapamiętać
- Ferromagnetyk to materiał, który silnie wzmacnia pole magnetyczne i może się trwale namagnesować. Klasyczne przykłady to żelazo, kobalt, nikiel i gadolin (poniżej ok. 19°C).
- Ferromagnetyzm wynika z niesparowanych elektronów i oddziaływania wymiennego, które ustawia momenty magnetyczne sąsiednich atomów równolegle.
- W materiale tworzą się domeny magnetyczne. Zewnętrzne pole porządkuje je, a to daje silne namagnesowanie.
- Kluczowe wzory: \( B = \mu_{0}(H+M) \), \( M = \chi H \), \( B = \mu_{0}\mu_{r}H \).
- Pętla histerezy opisuje „pamięć” materiału. Najważniejsze parametry to remanencja \( B_{r} \), koercja \( H_{c} \) i nasycenie.
- Materiały miękkie (wąska pętla) stosuje się w transformatorach i silnikach, twarde (szeroka pętla) w magnesach trwałych.
- Powyżej temperatury Curie \( T_{C} \) ferromagnetyk staje się paramagnetykiem, a jego podatność opisuje prawo Curie–Weissa: \( \chi = C/(T-T_{C}) \).
- Zastosowania ferromagnetyków: energetyka, elektronika, transport, zapis danych, medycyna i wiele innych dziedzin.
Jeśli chcesz sprawdzić, czy dobrze rozumiesz temat, spróbuj sam odpowiedzieć na takie pytania: dlaczego rdzeń transformatora robi się z cienkich blach stali krzemowej, a nie z magnesu neodymowego? Dlaczego gwóźdź po podgrzaniu do czerwoności przestaje być magnesem? Odpowiedzi znajdziesz w opisach pętli histerezy, domen magnetycznych i temperatury Curie powyżej.